PHÒNG NGỪA BIỂU HIỆN LỆCH CHUẨN TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG: XÂY DỰNG BẢN LĨNH TƯ TƯỞNG TRONG KỶ NGUYÊN SỐ

 

Không gian mạng hiện nay đã trở thành một môi trường thông tin mở, tốc độ lan truyền tức thì và khả năng tiếp cận sâu rộng, đặc biệt là đối với giới trẻ. Tuy nhiên, không gian mạng không phải là vô hình hay vô chủ, càng không thể trở thành "vùng xám tư tưởng" để các phần tử xấu lợi dụng gieo rắc hoài nghi, xuyên tạc, kích động. Việc phòng ngừa và đấu tranh với các biểu hiện lệch chuẩn trên không gian mạng là một nội dung quan trọng trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng, bảo đảm an ninh quốc gia, giữ gìn an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội.

 

Nhận diện và tác hại của phát ngôn và hành vi lệch chuẩn

"Lệch chuẩn” được hiểu theo nghĩa phổ thông là hành động, lời nói, suy nghĩ hoặc thái độ sai trái hoặc không phù hợp với các chuẩn mực đạo đức, pháp luật hoặc những giá trị văn hóa, chính trị mà xã hội và cộng đồng đã xây dựng và thực thi.

Đối với giới trẻ, hành vi phát ngôn lệch chuẩn thường thể hiện qua việc sử dụng các cụm từ, thuật ngữ cách điệu, biến dạng trong giao tiếp, tạo ra sự mới lạ độc đáo nhằm gây sự chú ý. Sự sáng tạo kỳ quặc này lại trái ngược với văn hóa giao tiếp, ứng xử truyền thống của người Việt, vốn coi trọng việc "Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau".

Phát ngôn lệch chuẩn trên mạng xã hội nhanh chóng trở thành một trào lưu, tác động xấu đến đạo đức xã hội và sự phát triển văn hóa của người Việt. Hậu quả của hiện tượng này là vô cùng nghiêm trọng: làm "ô nhiễm" môi trường thông tin trên mạng, làm méo mó tiếng Việt, và phá vỡ những thói quen tốt trong giao tiếp, ứng xử của cộng đồng. Phát ngôn lệch chuẩn còn làm cho hình ảnh người Việt có thể trở nên xấu xí trong mắt bạn bè quốc tế, và dễ bị các thế lực thù địch lợi dụng xuyên tạc với ý đồ xấu.

Giới trẻ, với đặc trưng năng động, sáng tạo, và khát khao khám phá, là nhóm dễ bị tác động nhất bởi những xu hướng tư tưởng lệch chuẩn. Nguyên nhân của hiện tượng này thường bắt nguồn từ đặc điểm lứa tuổi, nhu cầu thỏa mãn sự tò mò, thiếu kiến thức văn hóa, thiếu bản lĩnh, và dễ bị a dua, lôi kéo bởi những người cùng hội nhóm. Thói quen đọc lướt, chia sẻ nhanh, bình luận vội trong cách tiêu thụ thông tin của người trẻ ngày nay cũng là một yếu tố khiến họ dễ bị cuốn theo thông tin giật gân, cảm tính mà không quan tâm đến tính chính xác.

 

Âm mưu lợi dụng lệch chuẩn của các thế lực thù địch

Các thế lực thù địch đã, đang ráo riết triển khai các chiến dịch nhằm làm lệch chuẩn hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam, từng bước làm “tự suy thoái”, “tự diễn biến, tự chuyển hóa” từ bên trong. Lợi dụng sự lan truyền nhanh chóng và sự thiếu hiểu biết của một bộ phận giới trẻ, các thế lực này thường lấy danh nghĩa “bảo vệ quyền tự do ngôn luận" để rêu rao rằng Nhà nước Việt Nam hạn chế tự do biểu đạt. Từ đó, khiến một bộ phận giới trẻ ngộ nhận về quyền tự do ngôn luận, dẫn tới tuyệt đối hóa quyền này và có những phát ngôn lệch chuẩn.

Thủ đoạn của các đối tượng này ngày càng tinh vi và nguy hiểm. Chúng xuyên tạc, thổi phồng, bóp méo sự kiện thực tế trong nước; cắt ghép, dàn dựng thông tin ở nước ngoài gán cho sự kiện trong nước. Đặc biệt nguy hiểm là sự ngụy trang dưới những “vỏ bọc trung lập”, khoác áo “trí thức độc lập”, hay “phản biện xã hội” để tung ra nội dung chống phá. Những luận điệu này, tưởng chừng mang tính học thuật hay trung dung, lại được cài cắm bằng ngôn ngữ ngụy biện, lập lờ nhằm gieo rắc hoài nghi, làm xói mòn niềm tin vào Đảng, Nhà nước.

Các đối tượng thù địch còn tận dụng hiệu ứng lan truyền mạnh mẽ của văn hóa mạng như video hài, ảnh chế để biến các luận điệu phản động thành “trò đùa giải trí”, dễ tiếp cận, đặc biệt với giới trẻ. Những câu nói ngụy biện như “tôi yêu nước theo cách riêng của tôi” hay “yêu nước không có nghĩa phải theo Đảng” nếu không được phản bác kịp thời sẽ từng bước làm xói mòn niềm tin, gây ra sự hoài nghi chính trị âm ỉ, khiến người tiếp nhận rơi vào trạng thái vô cảm chính trị.

 

Giải pháp đồng bộ phòng ngừa và đấu tranh

Để góp phần bảo đảm môi trường mạng trong sạch, lành mạnh, an toàn, cần triển khai đồng bộ các giải pháp từ cấp độ pháp lý đến ý thức cá nhân và giáo dục. Công tác phòng ngừa, đấu tranh, ngăn chặn và xử lý các hành vi lệch chuẩn luôn phải được đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của đảng và nhà nước, phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị.

- Một là, hoàn thiện hành lang pháp lý và quản lý nhà nước

Cần nhận thức sâu sắc rằng, tự do ngôn luận không phải là quyền tuyệt đối mà là quyền bị hạn chế trong khuôn khổ pháp lý và phù hợp với truyền thống văn hóa của dân tộc. Hiến pháp năm 2013 hiến định Công dân có quyền tự do ngôn luận, nhưng việc thực hiện các quyền này do pháp luật quy định. Việt Nam đã xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý, tham khảo kinh nghiệm quản lý thông tin trên mạng xã hội của nhiều nước trên thế giới, nhằm ngăn chặn những tác động xấu đến tình hình chính trị, xã hội và an ninh quốc gia.

Trong thời gian tới, cần tiếp tục xây dựng, hoàn thiện pháp luật trong lĩnh vực thông tin, truyền thông, quản lý internet. Nhà nước cần thiết lập “hàng rào pháp lý” cứng rắn đối với các hành vi phát ngôn, lan truyền thông tin xấu độc, xây dựng cơ chế giám sát hiệu quả, và xử lý nghiêm minh các cá nhân, tổ chức vi phạm. Các cơ quan chức năng cần tăng cường quản lý báo chí, internet, và yêu cầu các tập đoàn truyền thông lớn gỡ bỏ các nội dung xấu, độc hại, xuyên tạc.

- Hai là, nâng cao bản lĩnh và trách nhiệm công dân trên không gian mạng

Mọi công dân cần quán triệt và thực hiện nghiêm túc Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội năm 2021 do Bộ Thông tin và Truyền thông ban hành, được ví như "kim chỉ nam" điều chỉnh hành vi ứng xử. Người dùng cần tìm hiểu và tuân thủ những quy tắc ứng xử chung, bao gồm: Tôn trọng, tuân thủ pháp luật; Lành mạnh; An toàn, bảo mật thông tin; và Trách nhiệm.

Đặc biệt, người dùng không được sử dụng từ ngữ gây thù hận, kích động bạo lực, phân biệt vùng miền, giới tính, tôn giáo; không dùng ngôn ngữ phản cảm, vi phạm thuần phong mỹ tục; không tung tin giả, tin sai sự thật; và không đăng tải những nội dung xúc phạm danh dự, nhân phẩm. Người dùng, nhất là người trẻ, cần tăng cường chia sẻ những thông tin có nguồn chính thống, đáng tin cậy; lan tỏa những thông tin tốt đẹp về đất nước, con người, văn hóa Việt Nam, nhằm xây dựng một không gian thật sự lành mạnh.

- Ba là, phát huy vai trò của giáo dục và hệ thống chính trị

Việc trang bị cho thanh niên một “hệ miễn dịch tư tưởng số” là yêu cầu lâu dài, gắn chặt với tương lai quốc gia. Nhà trường cần chú trọng trang bị kiến thức, kỹ năng cho thanh, thiếu niên biết khai thác, chia sẻ, thể hiện quan điểm cá nhân trên mạng bảo đảm chuẩn mực, đúng pháp luật. Giáo dục cần tập trung bồi đắp tri thức lý luận chính trị vững chắc, phát triển tư duy phản biện, khả năng phân tích thông tin, nhận diện ngôn ngữ ngụy biện.

Gia đình, nhà trường, các tổ chức đoàn thể cần phối hợp chặt chẽ để tạo thành một “tam giác phòng tuyến” ngăn chặn sự xâm nhập của các luồng tư tưởng lệch lạc. Cần làm mới nội dung giáo dục chính luận bằng hình thức sáng tạo, gần gũi như video ngắn, infographic trực quan, podcast để đấu tranh bằng lý lẽ thuyết phục và truyền cảm hứng tích cực cho người trẻ.

Hệ thống chính trị cần tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên, nhân dân về âm mưu, thủ đoạn và bản chất của các hành vi lệch chuẩn. Cấp ủy, chính quyền địa phương cần chú trọng phát triển mạng lưới tuyên truyền viên trẻ, tổ chức các cuộc thi, diễn đàn để trang bị kiến thức, phát huy vai trò tiên phong, gương mẫu của đảng viên, đoàn viên, thanh niên. Cần phát huy sức mạnh của cộng đồng mạng trong việc lấy "cái đẹp dẹp cái xấu", lấy thông tin tích cực đẩy lùi thông tin tiêu cực, xấu độc.

Không một ai được lạm dụng quyền tự do ngôn luận để tạo áp lực dư luận, đi ngược lại truyền thống văn hóa, thuần phong mỹ tục của dân tộc Việt Nam; tự do ngôn luận nhất thiết phải đặt trong khuôn khổ pháp luật. Khi người trẻ hành động bằng lý trí sắc bén, trái tim yêu nước và trách nhiệm công dân thì không gian mạng sẽ không còn là “bãi chiến trường” của thông tin, ngôn từ độc hại mà là vùng đất lan tỏa ánh sáng tư tưởng đúng đắn, góp phần củng cố niềm tin xã hội và giữ vững nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại số.